Η Ιωάννα ήταν μία από τις ωφελούμενες της υπηρεσίας παροχής Νομικής Συμβουλευτικής του (τότε) Speak Out προγράμματος για θύματα σεξουαλικής παρενόχλησης στην εργασία. Με την καθοδήγηση και υποστήριξη των εξειδικευμένων Νομικών Συμβούλων της υπηρεσίας, αποφάσισε να κινήσει τις νομικές διαδικασίες και να αναζητήσει τη δικαίωσή της στις δικαστικές αίθουσες. Ενάντια στις συμβουλές του περιβάλλοντός της και παρά τον φόβο που ένιωθε για όλα αυτά που θα μπορούσαν να πάνε λάθος, η Ιωάννα έλαβε τη δικαίωσή της όταν άκουσε πρωτόδικα -και έπειτα στην έφεση που άσκησε ο θύτης- την απόφαση “ΕΝΟΧΟΣ”.
Στο σήμερα, η Ιωάννα μοιράζεται την ιστορία της στο Workplace trauma Podcast, το οποίο ενημερώνει και ευαισθητοποιεί για οποιαδήποτε μορφή εργασιακού τραύματος των γυναικών στην Ελλάδα, μέσα από τις εμπειρίες που καταθέτουν οι ίδιες. Μπορείς να ακούσεις το podcast εδώ ή να διαβάσεις τη συνέντευξή της παρακάτω. Ελπίζουμε η ιστορία της να δώσει δύναμη και θάρρος σε κάθε άτομο που έχει υποστεί σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία του, ώστε να επικοινωνήσει με τις δωρεάν υπηρεσίες υποστήριξης του προγράμματος.
Θέλεις να μας πεις τι συνέβη στο δικό σου περιστατικό σεξουαλικής παρενόχλησης;
Δούλευα στο mini market μιας οικογενειακής επιχείρησης. Από τις πρώτες μέρες που ήρθα σε επαφή με τον έναν από τους εργοδότες, κατάλαβα ότι προσπαθούσε να μου πιάσει κουβέντα κάθε φορά που με συναντούσε, χρησιμοποιώντας κοινούς γνωστούς. Στην αρχή δεν με ενοχλούσε ό,τι έλεγε. Πολύ σύντομα όμως αυτές οι κουβέντες και οι πληροφορίες που ήθελε να μου δώσει στράφηκαν στις «επιτυχίες τους στις γυναίκες». Θυμάμαι ότι ένιωσα πολύ αμήχανα και του είπα πως δεν με ενδιαφέρει το θέμα αυτό και ότι δεν θα ήθελα να ξανακούσω κάτι τέτοιο. Εκείνος, που προσπαθούσε με κάθε ευκαιρία να είναι μαζί με τα κορίτσια που δούλευαν στο μαγαζί και το επιδίωκε, μου απάντησε «εγώ ό,τι θέλω το παίρνω πάντα…»
Την επόμενη μέρα ήρθε στο ταμείο όπου βρισκόμουν, μου έκλεισε την έξοδο και πλησίασε τόσο κοντά που δεν ήξερα πώς να φύγω. Με ρώτησε αν με πείραξε αυτό που μου ανέφερε για τον κοινό μας γνωστό. Του απάντησα κάτι τύπου «πρέπει να πάω να κάνω αυτό, κάνε λίγο στην άκρη». Από εκείνη την στιγμή, σε όποιο απομακρυσμένο σημείο της αποθήκης ή των ψυγείων πήγαινα, τον έβλεπα πίσω μου. Ακόμα και στην τουαλέτα, όπου υπήρχε ένας πάγκος με μια καφετιέρα. Είχα αρχίσει να πανικοβάλλομαι.
Τότε κλιμακώθηκε η κατάσταση;
Τότε άρχισαν τα σεξιστικά σχόλια για τα ρούχα μου και την εμφάνιση μου και τα βογκητά -αχ και βαχ. Σε όλα απαντούσα και του έλεγα να μην μου ξαναπεί τέτοια σχόλια, ότι δεν τα δέχομαι και δεν του έχω δώσει κανένα δικαίωμα. Εκείνος όμως δεν καταλάβαινε τίποτα, το απολάμβανε και φαινόταν ότι γελούσε και συνέχιζε ακάθεκτος.
Μια μέρα που ήμουν πάλι μόνη μου σε ένα σημείο της πίσω αποθήκης, πέρασε και με θώπευσε και αναστενάζοντας είπε «αχ, αυτό το κωλαράκι». Πάγωσα. Γονάτισα κάτω και θυμάμαι με κλειστά τα μάτια προσπαθούσα να κρατήσω την ανάσα μου. Εκείνος είχε ήδη φύγει…. Έκλαψα πολύ, πάρα πολύ, και φοβήθηκα πάρα πολύ. Έτρεξα να πάρω τα πράγματα μου και να φύγω. Με είδαν τότε κάποιοι υπάλληλοι και με ρώτησαν τι έγινε. Εγώ φώναζα «θέλω τα κλειδιά μου, πού είναι τα κλειδιά μου»…
Φανταζόσουν ότι θα φτάσουν τα πράγματα ως εκεί;
Από την αρχή είχε φανεί ότι δεν πάνε καλά τα πράγματα, από τα πρώτα του λόγια. Όμως από τα λόγια μέχρι να απλώσει ένας ξένος άνθρωπος το χέρι του πάνω στο σώμα σου υπάρχει μεγάλη απόσταση. Θυμάμαι να αναρωτιέμαι γιατί δεν πήγα στο γραφείο να μιλήσω για αυτά που μου έλεγε, από την πρώτη στιγμή, και η απάντηση ήταν: σε ποιον να τα πω; Στον αδερφό του ή στον πατέρα του; Όμως πλέον έπρεπε να το πω. Η κατάσταση, που νόμιζα πως την είχα υπό έλεγχο, είχε ξεφύγει πάρα πολύ.
Πώς κατάφερες να μιλήσεις σε κάποιον;
Το είπα πρώτα στην γυναίκα του αδερφού του, που εργάζονταν στο γραφείο, και στον αδερφό του. Μετά έπρεπε να σκεφτώ τι είχε γίνει και τι θα έκανα. Δεν ήταν καθόλου εύκολο. Μεσολαβούσε σαββατοκύριακο, έπρεπε να μιλήσω στον άντρα μου στους γονείς μου… Και τι να τους πω; Πώς θα αντιδράσουν και τι θα γίνει και πώς θα το πάρουν; Όλες αυτές οι σκέψεις δεν έφευγαν από το μυαλό μου κ απόφαση δεν μπορούσα να πάρω για τίποτα…
Τον ίδιο χρειάστηκε να τον αντιμετωπίσεις ξανά;
Είχα σκεφτεί να του κάνω μια κουβέντα αυστηρή και κοφτή, για να τελειώσει το όλο θέμα. Όμως, με το που πήγα στη δουλειά, εκείνος αποφάσισε να μπει και να αρχίσει να μου φωνάζει μπροστά στους πελάτες. Πήγα και του είπα ότι αυτό δεν θα το αφήσω έτσι και ότι περιμένω τηλέφωνο από την δικηγόρο του. Ακολούθησε μια λογομαχία μεταξύ μας, όπου του φώναζα και μου φώναζε χωρίς να παραδέχεται τις πράξεις του. Έφυγα από την δουλειά, αλλά σταμάτησα στην άκρη του δρόμου γιατί κατάλαβα πως δεν μπορώ να συνεχίσω να οδηγώ. Κλάμα, σκέψεις, φόβος…
Και πώς αποφάσισες να ζητήσεις βοήθεια;
Σε λίγη ώρα αποφάσισα πως έπρεπε να πάω στο αστυνομικό τμήμα και να το καταγγείλω. Πήγα εκεί αλλά φοβόμουν κι αυτό το συναίσθημα με ακολουθούσε για αρκετό καιρό. Μετά έπρεπε πάλι να πω στους δικούς μου για την κίνηση μου αυτή. Κάποιοι ήταν μαζί μου. Κάποιοι ντράπηκαν, κάποιοι ήταν αντίθετοι –«γιατί να το τραβήξεις και τι θα καταλάβεις και θα μπλέξεις και είμαστε μικρή κοινωνία και όλοι θα το συζητάνε και… και… και….»
Εντωμεταξύ μέσα μου γινόταν κάτι πολύ περίεργο πρωτόγνωρο, που ήταν πάνω από τις δυνάμεις μου. Μετά από πολλή ώρα που πέρασα να σκέφτομαι, αποφάσισα ότι έπρεπε να δω τι με έκανε εμένα να νιώθω καλά, γιατί σε μένα είχε συμβεί αυτό που είχε συμβεί. Δεν σκόπευα να απολογηθώ σε κανέναν για την απόφαση μου αυτή. Ήταν δική μου η απόφαση, δική μου η ζωή κι οποίος ήθελε μπορούσε να είναι εκεί δίπλα μου. Δεν σκέφτηκα ούτε μια στιγμή να κάνω πίσω, ούτε μια. Αυτή ήταν η αλήθεια μου, η αξιοπρέπεια μου, η ζωή μου, ο δικός μου ψυχισμός, και για όλα αυτά κουμάντο έκανα εγώ.
Τι σε βοήθησε στη διαδικασία αυτή;
Αρχικά έπρεπε να βρω δικηγόρο. Δεν ήξερα όμως ποιον μπορούσα να εμπιστευτώ. Σ’ εκείνη τη φάση δεν μπορούσα να εμπιστευτώ κανέναν. Σε αυτό όμως βοήθησαν τα cookies. Πώς λες «θέλω να πάρω μια τσάντα» και γεμίζει η αρχική σου με τσάντες; Έτσι ακριβώς. Έπιασα το κινητό μου, μπήκα στο instagram κι εκεί μου εμφάνισε μια χορηγούμενη διαφήμιση που έλεγε ότι αν έχεις υπάρξει θύμα σεξουαλικής παρενόχλησης στον χώρο της εργασίας σου μπορείς να συμπληρώσεις μια φόρμα και σύντομα μία ή ένας δικηγόρος θα έρθει σε επαφή μαζί σου. Έτσι κι έγινε. Αυτή για μένα ήταν στην αρχή η Ζέφη Λαβδιώτη, από το πρόγραμμα που λεγόταν τότε Safe@Work.
Ήταν εύκολο να της ανοιχτείς;
Θυμάμαι ότι πρώτη φορά μιλούσα σε έναν άνθρωπο και ένιωθα ότι με νιώθει και δεν με κρίνει. Έτσι άρχισα να νιώθω ασφάλεια και να είμαι πιο σίγουρη από ποτέ. Οτιδήποτε με προβλημάτιζε, οτιδήποτε κι αν χρειαζόμουν, από μια απλή ερώτηση μέχρι το πώς θα το κάνουμε, τι θα γίνει και πώς θα γίνει, είχα έναν άνθρωπο με τον οποίο μπορούσα να μιλήσω και να με βοηθήσει αλλά και να είναι εκεί ουσιαστικά. Λίγο καιρό μετά έμαθα πως ήμουν έγκυος και ήδη έμπαινα στον δεύτερο μήνα κύησης. Εκεί κι αν με έπιασε πανικός… Τι να κάνω με την δουλειά, το λέω ή δεν το λέω, σε ποιους να το πω… Ακόμα και γι’ αυτό πήρα τηλέφωνο την δικηγόρο και με βοήθησε και σε αυτό.
Αργότερα, λόγω προσωπικού θέματος της Ζέφης, με ενημέρωσαν από το πρόγραμμα ότι θα συνεχίσω με άλλη συνήγορο. Θυμάμαι είχα αγχωθεί λίγο, ήταν όμως μέχρι να της μιλήσω και να την δω από κοντά. Τελικά το μεγαλύτερο στήριγμα από όλους ήταν για μένα αυτή η δικηγόρος, η Άννα Παπανικολάου. Φταίει η αύρα της; Η καλοσύνη της; Το γεγονός ότι μαζί φτάσαμε μέχρι το τέλος σε δύο δίκες; Δεν ξέρω τι είναι, αλλά αν είχα να επιλέξω οποιονδήποτε δικηγόρο στον κόσμο, πάλι την Άννα θα ήθελα δίπλα μου. Μαζί της όλα μου τα συναισθήματα, όσο έντονα κι αν ήταν, όσο και να φοβόμουν, όσο δύσκολο και να ήταν να βγω να μιλήσω, μόνο και μόνο που στεκόταν εκείνη δίπλα μου ήξερα ότι θα τα καταφέρω.
Πώς ήταν για σένα η διαδικασία της δίκης, των δικών;
Οι δικές είναι δύσκολες. Στην δική μου περίπτωση, έγιναν δύο. Η πρώτη είναι αυτή που δεν ξέρεις τίποτα -τι θα γίνει, πώς θα γίνει. Είναι λοιπόν πολύ έντονη συναισθηματικά. Είναι πολύ δύσκολο να στέκεται από πίσω σου ο θύτης και να πρέπει να καταφέρεις να μιλήσεις. Όμως η δικαστική απόφαση με δικαίωσε από την πρώτη δίκη, με ομόφωνη απόφαση εισαγγελέα και προέδρου. Ήμουν πολύ χαρούμενη που η αλήθεια μου εισακούστηκε και δικαιώθηκα για όσα πέρασα και περνούσα μέχρι να γίνει η δική. Όμως μετά έπρεπε να περιμένω και το δικαστήριο της έφεσης του θύτη. Άλλος Γολγοθάς εκεί… Φτου ξανά από την αρχή όλα. Υπήρχαν στιγμές που ξεχνούσα ότι ήδη έχει καταδικαστεί μια φορά. Όταν έφτασε και η τελευταία δική, ένιωθα τα ίδια, όπως την πρώτη φορά. Δεν είσαι σίγουρη για τίποτα, δεν ξέρεις τι θα γίνει, ακόμα φοβάσαι, ακόμα ελπίζεις… Και σε αυτή τη δίκη ο θύτης καταδικάστηκε κι εγώ δεν το είχα καν καταλάβει, δεν μπορούσα να πιστέψω ότι τελείωσαν όλα. Έλεγα «τώρα τι; Τι έγινε τώρα;». Δικαιώθηκα όμως και επιτέλους έφυγε ένα τεράστιο βάρος από πάνω μου, ένα βάρος που ήταν εκεί από το 2021 μέχρι και το 2025.
4 χρόνια δεν είναι λίγα. Πώς διατήρησες την ισορροπία σου όλον αυτό τον καιρό;
Μέσα στην καθημερινότητα πολλά πράγματα μου θύμιζαν όλο αυτό που περνούσα. Το βράδυ όταν ξάπλωνα να κοιμηθώ σκεφτόμουν τι θα γίνει. Δικαιώθηκα όμως γιατί είπα την αλήθεια μου και με πίστεψαν -δεν υπάρχει κάτι άλλο και δεν ήθελα κάτι άλλο, ίσως μόνο να μην είναι τόσο χρονοβόρες αυτές οι διαδικασίες, γιατί σου τρώνε πολύ μεγάλο μέρος της ζωής σου και αργείς να το αφήσεις πίσω σου. Εμένα μου έτυχε στην περίοδο όπου έμεινα έγκυος και μετά γέννησα και μετά είχα το παιδί μου μωρό…. Ήταν πολύ δύσκολο, γιατί δεν με άφησε να χαρώ όλες τις φάσεις, με κρατούσε πίσω και δεν με άφηνε να είμαι ξένοιαστη.
Τι θα ήθελες να πεις σε άλλες γυναίκες ή άλλα άτομα που έχουν υποστεί σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία τους;
Θα ήθελα να πω σε όλες και όλους που έχουν περάσει κάτι τέτοιο ή που θα έρθουν αντιμέτωποι/ες με μια τέτοια κατάσταση να μιλήσουν αμέσως. Δεν θα πω ότι θα είναι εύκολο, γιατί δεν θα είναι. Όμως το να το κρατήσουν μέσα τους θα είναι χειρότερο, θα είναι πιο δύσκολο, δεν θα φύγει ποτέ, δεν θα τελειώσει ποτέ, και πάντα θα έρχεται στο μυαλό τους. Πρέπει να τιμωρούνται οι ένοχοι, πρέπει να μιλάμε. Γιατί να τους κάνουμε την χάρη και τους δίνουμε κι άλλη δύναμη; Γιατί να πιστεύουν ότι την γλίτωσαν; Γιατί μετά από εμάς να το κάνουν και σε άλλον άνθρωπο ανενόχλητοι; Γιατί μετά να σκεφτόμαστε ότι εμείς τον αφήσαμε να ενοχλήσει κι άλλη; Όταν το κακό έχει γίνει, δεν μένει τίποτα άλλο από το να το σταματήσουμε. Όχι καθένας μόνος του, αλλά όλοι μαζί. Υπάρχουν άνθρωποι που, όπως βοήθησαν εμένα, θα βοηθήσουν όποια ή όποιον το έχει ανάγκη!
Τι πιστεύεις ότι θα έπρεπε να υπάρχει εκ των προτέρων στην επιχείρηση που δούλευες ή να γίνει στην πορεία για να προστατευτείς ως εργαζόμενη από αυτό που συνέβη;
Εκεί που δούλευα εγώ, αν υπήρχαν κάμερες θα είχαν κάνει την όλη διαδικασία πιο εύκολη -ή μπορεί και να μην είχε γίνει πότε το περιστατικό γιατί εκείνος θα σκεφτόταν τις κάμερες. Σε κάθε περίπτωση, οι εργοδότες πρέπει να ενημερωθούν για την κακοποίηση, να φροντίζουν να προστατεύουν τα εργαζόμενα άτομα και να αποτρέπουν τέτοιες συμπεριφορές. Και όλοι μας πρέπει να μάθουμε τι είναι αποδεκτό και τι όχι. Και, αν πέσει στην αντίληψη μας ότι κάποιος άλλος βιώνει σεξουαλική παρενόχληση, πρέπει να μάθουμε πώς μπορούμε κι εμείς να τον βοηθήσουμε. Μόνο και μόνο η ψυχολογική στήριξη σε μια τέτοια κατάσταση είναι αρκετή για το θύμα. Όμως, επειδή πρόκειται για μια λεπτή και δύσκολη διαδικασία, πρέπει πρώτα να ενημερωθούμε σωστά ώστε όντως να καταφέρουμε να βοηθήσουμε!
Ποιοι είναι, θεωρείς, οι πιο σημαντικοί παράγοντες που εμποδίζουν τις γυναίκες που έχουν βιώσει σεξουαλική παρενόχληση να την καταγγείλουν;
Θεωρώ ότι για μια γυναίκα είναι δύσκολο να καταγγείλει σεξουαλική παρενόχληση γιατί η κοινωνία δεν είναι υποστηρικτική, ειδικά σε κλειστές κοινωνίες. Πρέπει όμως η καθεμιά από εμάς να παραβλέψει σε μια τέτοια κατάσταση το τι θα πει ο κόσμος και το περιβάλλον της και να κάνει αυτό που θα την βοηθήσει πραγματικά και που θα βάλει τέλος σε αυτήν την δύσκολη κατάσταση που περνάει. Μόνο όταν βγούμε μπροστά και το καταγγείλουμε θα είμαστε ένα βήμα πιο κοντά στην δικαίωση -ίσως, σιγά-σιγά, και στην εξάλειψη της βίας. Για να σκεφτούμε όλες μας, τι θα γινόταν αν βγαίναμε όλες να δείξουμε τον κακοποιητή μας με το δάχτυλο και να τον φέρουμε αντιμέτωπο με την δικαιοσύνη; Αν όλοι εμείς γινόμασταν ένα απέναντι τους, ποια θα φοβόταν στο τέλος; Πιστεύω όχι εμείς.
Άκου το επεισόδιο podcast εδώ.
Μοιράσου την ιστορία σου: σε περίπτωση που έχεις βιώσει σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία και θες να το μοιραστείς με το podcast Workplace Trauma, μπορείς να το κάνεις ανώνυμα εδώ.
